Geyikli Baba Kimdir?

Geyikli Baba, Anadolu’nun manevi öncülerinden olan, Horasan erenleri geleneğine bağlı bir derviştir. Rivayetlere göre Azerbaycan’ın Hoy bölgesinden gelmiş, bir geyiğin sırtında seyahat ederek dervişleriyle birlikte önce İç Anadolu’ya, ardından Orhan Gazi döneminde Batı Anadolu’ya ulaşarak İnegöl çevresine yerleşmiştir.

Hoy ve genel olarak Horasan bölgesi, İslam tasavvufunun (gönül yolu) önemli merkezlerinden biri olarak kabul edilir. Ahmet Yesevi, Hacı Bektaş Veli ve Ahi Evran gibi birçok büyük veli bu gelenekten gelmesi, Geyikli Baba’nın da aynı irfan zincirinin bir halkası olduğunu gösterir. Bu tasavvufi anlayış, Anadolu’da Türk kültürü ile birleşerek Dünya’yı etkileyen manevi miras oluşturmuştur.

Geyikli Baba’nın en yakın dostlarından biri Abdal Musa’dır. Abdal Musa da geyik suretinde görünmüş ve Horasan kökenine dair deyişler söylemiştir. Geyikli Baba; Abdal Musa, Karaca Ahmed, Akbıyık Sultan gibi erenlerle birlikte Bursa’nın fethine katılmış, bu süreçte hem maddi hem de manevi mücadele içinde yer almıştır.

Kaynaklarda Geyikli Baba’nın adı farklı isimlerde geçer. Yunus Emre’nin divanında “Hasan” ismiyle geçer

Geyiklü’nüñ ol Hasân söz eyitmiş kendüden
Kudret dilidür söyler, kendünüñ söz nesidür?

“O Hasan (Geyikli Baba), kendinden bir söz söylemiş gibi görünür ama; Aslında söyleyen kudret dilidir (Hakk’ın dilidir), kendisinin sözü mü vardır ki.”

Geyikli Baba Türbesi Nerede?

Geyikli Baba’nın türbesi Bursa’nın Kestel ilçesine bağlı Uludağ yamacında eski ismi Keşiş dağı yeni ismi Baba Sultan köyünde bulunmaktadır. Türbe ve dergah rivayetlere göre “Kızıl Kilise” olarak bilinen alanın üzerine kurulmuştur.

Dergâhın yapısı, İslam’ın ilk dönemindeki Mescid-i Nebevi örnek alınarak şekillenmiş, minaresi olmayan sade ve işlevsel bir anlayışla kurulmuştur. XV. yüzyılın ortasından sonra tekkeye ilave cami yapılmıştır.

Tekke bahçesinde Geyikli Baba’nın saklandığı ulu çınar hala durmaktadır. Geyikli baba gündüz tahta kılıçla Üçyüz altmış kapılı kızıl kilise ve çevresi ile mücadele eder gece ise bu çınarın içine girip saklanırmış. Keşişler onu öldürmek için arayıp bulamazlarmış. Geyikli Baba, tahta kılıçla yani ahlak, sevgi ve hakikat bilgisi ile gönülleri ve kiliseyi fetheder.

Baba Sultan Geleneği ve Pilav Lokması

Geyikli Baba’nın kerametleri, bereketi ve manevi etkisi, bölge halkı tarafından yüzyıllardır yaşatılmaktadır. Köylüler her yıl temmuz ayında kurban keserek ve pilav dağıtarak “Baba Sultan lokması” geleneğini sürdürür. Bu etkinlik, hem bir şükran ifadesi hem de toplumsal dayanışmanın güçlü bir örneğidir.

Geyikli Baba’nın bulunduğu bölgede kırk gözeden su çıkardığı ve bu “Kevser Havuzu” gibi bereket kaynağı olduğu inancı halk nazarındaki manevi gücünü ve kerametlerini simgeler.

Tasavvufi Yolu ve Düşüncesi

Geyikli Baba, Baba İlyas’ın müridi olduğunu ve Vefâî geleneğine bağlı bulunduğunu ifade etmiştir. Aynı zamanda Kalenderîlik, Babaîlik ve Rum abdalları geleneği ile anılır. Evliya Çelebi’de Seyahatnâmede Geyikli Baba’yı “Babai Şeyhi” tekkesini de “Bektaşi tekkesi” olarak yazmıştır. Bu yapı, katı kurallardan ziyade içsel arınmayı, hakikati aramayı ve insanın kendini tanımasını esas alır.

Tasavvuf anlayışında “Nefsini bilen Rabbini bilir” ve “Ölmeden önce ölmek” gibi derin anlamlar, Geyikli Baba’nın temsil ettiği yolun temelini oluşturur. Onun yaklaşımı, şekilden çok özü, zahirden çok batını hedefleyen bir anlayıştır.

Muhammed Nübüvetinin, Ali Velayetinin velisi ve Ariflerin Kutbu Geyikli Baba’nın yolu Şeriat (Şerri at güzel ahlaklı ol), Tarikat (sevgi yolu), Marifet (hizmet-Salih amel), Sırr-ı Hakikat (Allah’ın sırrını taşıyan olgun insan) olan dört kapı, kırk makam olarak özetlenmiştir.

Orhan Gazi ile İlişkisi

Bir kısım Şeriatçı yani katı kuralcı ise onu şarap düşkünü ve şeriat dış biri olarak tanımlar. Orhan Gazi bu bunların etkisinde kararak denemek için Geyikli Baba’ya şarap yollar. Bu duruma Geyikli Baba çok kızar. Orhan Gazinin kendi yanına gelmesine ve sarayına davet etmesine zinhar müsaade etmez. Geyikli Baba hediye şarap ile helva ve zerde pişirir, ayrıca pamuk içinde yanan ateşi bir kutuya koyarak birlikte Orhan Gazi’ye gönderir. Bu davranış, onun dünyaya bakışını sadece şekilden ibaret olmadığını hakikatin ruhunu da gören bir anlayış olduğunu ortaya koyar.

Çok sonraları ise Geyikli Baba, bir kavak veya çınarı alarak Bursa’da Orhan gazinin sarayının bahçesine gidip diker. Sarayın içine dahi girmeden yanına gelen Orhan Gazi’ye “Bu bereketimizdir, var oldukça dervişlerin duası sana ve soyuna yeter” duasını ederek tekkesine döner.

Orhan Gazi bundan etkilenerek Geyikli Baba’nın yanına giderek İnegöl yöresini ona vermek istemiş Geyikli Baba “biz mülk ehli değiliz, mülki Hudâ sizin gibi Padişahlara ve malı dahi muamele ehline verir” diyerek kabul etmemiştir. Geyikli Baba, Orhan Gazi’nin ısrarları üzerine dervişleri için tekke çevresini kabul etmiştir.

Tarihî Kaynaklarda Geyikli Baba

Oruç Reis, Âşık Paşa-zâde gibi tarihçileri, Geyikli Baba’dan saygıyla bahseder. Onun Bursa’nın fethinde aktif rol aldığı, “Kızıl Kilise” olarak anılan yeri manevi gücüyle fethettiği, Orhan Gazi ile ilişkileri, Orhan Gâzî’nin kumandanlarından Turgut Alp’in Geyikli Baba’nın müridi olduğu ve tekkenin kuruluşu, anlatılır. Ayrıca geyiklerle birlikte yaşadığı, doğa ile iç içe olduğu ve halk tarafından büyük bir veli olarak görüldüğü belirtilir.

Geyikli Baba Zâviye’sine Geyikli Baba Köyü, Bursa şehir merkezinde bulunan 3 dükkân vakfedilmiştir. Yıldırım Bayezid’a kadar Osmanlı hanedanlığı tekkeye her türlü desteği vermiş ve saygı göstermiştir. Yavuz Sultan Selim’den saltanat suniliği devletinin merkezine konulmuştur. Tüm tarikatlar baskı ve kontrol altına alınmaya çalışmıştır. Bu baskıya Geyikli Baba tekkesi de maruz kalmıştır.

Tekkenin Kapanışı ve Günümüz

1826’da II. Mahmut tarafından Yeniçerilerin yok edilmesi ve Bektaşi tekkelerinin kapatılması ile Geyikli Baba tekkesi de kapatılmıştır. Tekke; de 1850 yılında tamir ettirildikten sonra Kadiri tarikatından İsyani Baba’nın idaresine verilmiştir.1925 yılında tekke ve zaviyelerin kapatılması ile Tekke faaliyetleri durmuştur. Günümüzde tekkeden geriye Türbe ve cami kalmıştır.

Türk halkının gönlünde taht kuran Geyikli Baba, sevenlerin dualarına cevap vermekte ve Hakkın nurunu yansıtmaya devam etmektedir.

Himmetleri ve Aşkları daima bizimle olsun…

Derleme: www.cemhaber.com

Nihat Vural

İlk Yayın:22.04.2015
İkinci güncelleme : 21.08.2023
Son güncelleme : 25.04.2026

Kaynaklar:

1. Geyikli Baba Külliyesi-Camii/Türbesi/Tekkesi- Hakkında Bilgi – eserinde Aşık Paşa-s-zade’ye atıf yapmıştır. http://sosyolojisi.com/geyikli-baba-kulliyesi-camii-turbesi-tekkesi-hakkinda-bilgi/44209.html
2. Fahri Maden, Bektâşî Tekkelerinin Kapatılması (1826) ve Bektâşîliğin Yasaklı Yılları 
3. Ahmed Refik, “Geyikli Baba Hakkında Vesîka”, Bizans Karşısında Türkler, s. 169-170.
4. Oruç bin ‘Âdil el-Edirnevî, “Tevârîh-i Âl-i ‘Osmân”, Paris Bibliothéque Nationale, Supp. Turc. nr.: 1047, vr. 12b-13a.
5.  Âşık Paşa-zâde, “Tevârîh-i Âl-i ‘Osmân”, s. 122, H. N. Atsız neşri, bas.: Türkiye Yayınevi, İstanbul, 1949.